معماری داخلی Zabbix چگونه کار می‌کند؟

معماری داخلی Zabbix چگونه کار می‌کند؟
از صفر تا Zabbix Enterprise · درس 5 · آرشیو کانال · 2026-09-28
در این مقاله می‌خوانید
  1. 1️⃣ Zabbix Server
  2. 2️⃣ Database
  3. 3️⃣ Frontend
  4. 4️⃣ Agent و Agent 2
  5. 1️⃣ Host و Item فعال هستند؟
  6. 2️⃣ ارتباط شبکه و Port برقرار است؟
  7. 3️⃣ Agent، SNMP یا API پاسخ می‌دهد؟
  8. 4️⃣ Queue افزایش یافته است؟
  9. 5️⃣ Processها Busy هستند؟
  10. 6️⃣ Cache کافی است؟
  11. 7️⃣ Proxy ارتباط دارد؟
  12. 8️⃣ Database سالم و سریع است؟
  13. 9️⃣ Log سرور چه خطایی ثبت کرده است؟
  14. 🔟 زمان Server، Proxy و Host هماهنگ است؟

برای استفاده حرفه‌ای از Zabbix کافی نیست بدانیم Host و Template چگونه ساخته می‌شوند. باید بفهمیم داده چگونه جمع‌آوری، پردازش، ذخیره و در نهایت به Problem تبدیل می‌شود.

این شناخت هنگام عیب‌یابی Queue، کندی Frontend، Missing Data یا افزایش بار Database بسیار مهم است.

اجزای اصلی Zabbix

1️⃣ Zabbix Server

هسته مرکزی سامانه است و مسئولیت‌هایی مانند این موارد دارد:

• زمان‌بندی Checkها

• دریافت داده از Agent و Proxy

• Poll کردن تجهیزات

• اجرای Preprocessing

• ارزیابی Triggerها

• ایجاد Event و Problem

• اجرای Action و Notification

• نگهداری Configuration Cache

• هماهنگی اجزای داخلی

Zabbix Server یک Process واحد ساده نیست؛ از Processهای تخصصی متعددی تشکیل شده است.

2️⃣ Database

تقریباً تمام اطلاعات مهم در Database نگهداری می‌شوند:

• Configuration

• Host و Template

• Item و Trigger

• History

• Trend

• Event و Problem

• User و Permission

• Audit و SLA

Zabbix Server داده را جمع‌آوری می‌کند، اما Database حافظه اصلی سامانه است.

به همین دلیل ممکن است CPU سرور Zabbix پایین باشد، ولی به‌دلیل Disk Latency، Query کند یا Buffer Pool نامناسب، کل سامانه با تأخیر کار کند.

3️⃣ Frontend

رابط وب برای مدیریت و مشاهده اطلاعات است:

• تعریف Host و Template

• مشاهده Latest Data

• مدیریت Problemها

• ساخت Dashboard و Map

• پیکربندی User و Role

• تعریف Action و Maintenance

• مشاهده Report و SLA

Frontend مستقیماً جای Zabbix Server را نمی‌گیرد. ممکن است رابط وب باز شود، ولی فرآیند جمع‌آوری داده دچار مشکل باشد؛ یا Server سالم باشد اما Frontend به‌علت مشکل PHP، Web Server یا Database کند عمل کند.

4️⃣ Agent و Agent 2

Agent روی Windows یا Linux نصب می‌شود و داده‌های داخلی سیستم را جمع‌آوری می‌کند:

• CPU و Memory

• Disk و File System

• Process و Service

• Network Interface

• Event Log و Log File

• Performance Counter

• داده‌های Application

در Passive Check، Server یا Proxy به Agent متصل می‌شود.

در Active Check، Agent فهرست Checkها را دریافت می‌کند و نتیجه را به Server یا Proxy می‌فرستد.

Active Check در محیط‌های دارای Firewall، NAT یا تعداد زیاد Agent معمولاً مزیت عملیاتی بیشتری دارد.

Processهای مهم Zabbix Server

🔹 Poller

جمع‌آوری داده از Checkهای Passive و برخی منابع دیگر

🔹 Unreachable Poller

رسیدگی به Hostهایی که دسترسی به آن‌ها با مشکل مواجه شده است

🔹 Trapper

دریافت داده‌های ارسال‌شده توسط Agent Active، Proxy و Sender

🔹 Preprocessor

تبدیل، فیلتر یا استخراج داده پیش از ذخیره‌سازی

🔹 Discoverer

اجرای Network Discovery

🔹 Housekeeper

حذف داده‌هایی که Retention آن‌ها پایان یافته است

🔹 History Syncer

انتقال داده از Cache به Database

🔹 Alert Manager و Alerter

پردازش و ارسال Notificationها

🔹 Configuration Syncer

بارگذاری Configuration موردنیاز در Cache

نام و رفتار برخی Processها ممکن است بین نسخه‌ها تغییر یا توسعه پیدا کند؛ اما منطق اصلی ثابت است: وظایف به Workerهای تخصصی تقسیم می‌شوند.

مسیر حرکت یک داده

فرض کنیم قرار است مصرف CPU یک سرور بررسی شود:

1. Scheduler زمان اجرای Item را مشخص می‌کند.

2. Poller از Agent مقدار CPU را دریافت می‌کند؛ یا Agent در حالت Active آن را ارسال می‌کند.

3. در صورت نیاز، Preprocessing روی مقدار انجام می‌شود.

4. مقدار وارد History Cache می‌شود.

5. داده در Database ذخیره می‌شود.

6. Expression مربوط به Trigger ارزیابی می‌شود.

7. در صورت برقرار بودن شرط، Event و Problem ایجاد می‌شود.

8. Action مناسب اجرا می‌شود.

9. هشدار برای تیم مسئول ارسال می‌شود.

10. پس از بازگشت مقدار به وضعیت عادی، Recovery Event ایجاد می‌شود.

بنابراین Missing Data می‌تواند در هرکدام از این مراحل ایجاد شده باشد؛ از Agent و Network گرفته تا Poller، Cache یا Database.

Queue چه چیزی را نشان می‌دهد؟

Queue فهرست Itemهایی است که زمان اجرای آن‌ها گذشته اما هنوز داده جدید دریافت نکرده‌اند.

افزایش Queue می‌تواند نشانه این موارد باشد:

• کمبود Poller

• Timeout زیاد

• Hostهای Unreachable

• کندی SNMP

• اختلال Agent

• مشکل Proxy

• فشار Database

• Intervalهای بیش‌ازحد کوتاه

• Template نامناسب

افزایش تعداد Poller بدون یافتن علت اصلی همیشه راه‌حل درستی نیست؛ ممکن است فقط فشار بیشتری به Database وارد کند.

Cacheها چرا اهمیت دارند؟

Zabbix برای کاهش مراجعه مداوم به Database از Cacheهای مختلف استفاده می‌کند، مانند:

• Configuration Cache

• History Cache

• Trend Cache

• Value Cache

کمبود Cache ممکن است باعث Busy شدن Processها، افت Performance یا ثبت هشدار در Log شود. تنظیم Cache باید براساس Internal Itemها و رفتار واقعی سامانه انجام شود، نه با حدس.

مسیر حرفه‌ای عیب‌یابی

وقتی داده دریافت نمی‌شود، این ترتیب را بررسی کنید:

1️⃣ Host و Item فعال هستند؟

2️⃣ ارتباط شبکه و Port برقرار است؟

3️⃣ Agent، SNMP یا API پاسخ می‌دهد؟

4️⃣ Queue افزایش یافته است؟

5️⃣ Processها Busy هستند؟

6️⃣ Cache کافی است؟

7️⃣ Proxy ارتباط دارد؟

8️⃣ Database سالم و سریع است؟

9️⃣ Log سرور چه خطایی ثبت کرده است؟

🔟 زمان Server، Proxy و Host هماهنگ است؟

🎯 جمع‌بندی

Zabbix یک Dashboard ساده نیست؛ یک سامانه پردازش داده با اجزای مستقل، Cache، Worker، Database و منطق رویداد است.

شناخت این معماری کمک می‌کند به‌جای Restart کردن تصادفی سرویس‌ها، دقیقاً مشخص کنیم مشکل در کدام مرحله از مسیر داده قرار دارد.

در قسمت بعد بررسی می‌کنیم:

🔜 Zabbix Proxy چیست، در شبکه‌های شعبه‌ای چگونه کار می‌کند و تفاوت Active Proxy با Passive Proxy چیست؟