Web Monitoring؛ آیا سرویس از دید کاربر واقعاً کار می‌کند؟

Web Monitoring؛ آیا سرویس از دید کاربر واقعاً کار می‌کند؟
از صفر تا Zabbix Enterprise · درس 19 · آرشیو کانال · 2026-10-26
در این مقاله می‌خوانید
  1. 1️⃣ Network: آیا مقصد قابل دسترسی است؟
  2. 2️⃣ DNS: آیا نام درست Resolve می‌شود؟
  3. 3️⃣ TCP: آیا Port باز است؟
  4. 4️⃣ TLS: آیا Certificate معتبر است؟
  5. 5️⃣ HTTP: آیا پاسخ درست دریافت می‌شود؟
  6. 6️⃣ Application: آیا محتوای مورد انتظار وجود دارد؟
  7. 7️⃣ Transaction: آیا Login و فرایند اصلی کار می‌کند؟
  8. 8️⃣ User Experience: آیا زمان پاسخ قابل قبول است؟

فرض کنید تمام شاخص‌ها سبز هستند:

• Server روشن است.

• CPU و RAM طبیعی‌اند.

• IIS یا Nginx اجرا می‌شود.

• TCP/443 باز است.

• Database Service نیز Running است.

اما کاربر هنگام بازکردن سامانه با صفحه خطا، Login ناموفق یا پاسخ بسیار کند روبه‌رو می‌شود.

مشکل اینجاست که سلامت اجزای زیرساخت الزاماً به معنای سلامت سرویس نهایی نیست.

هدف Web Monitoring این است که سامانه را از دید مصرف‌کننده بررسی کند.

لایه‌های مانیتورینگ یک سرویس وب

1️⃣ Network: آیا مقصد قابل دسترسی است؟

2️⃣ DNS: آیا نام درست Resolve می‌شود؟

3️⃣ TCP: آیا Port باز است؟

4️⃣ TLS: آیا Certificate معتبر است؟

5️⃣ HTTP: آیا پاسخ درست دریافت می‌شود؟

6️⃣ Application: آیا محتوای مورد انتظار وجود دارد؟

7️⃣ Transaction: آیا Login و فرایند اصلی کار می‌کند؟

8️⃣ User Experience: آیا زمان پاسخ قابل قبول است؟

هر لایه ممکن است سالم باشد ولی لایه بعدی مشکل داشته باشد.

روش‌های Web Monitoring در Zabbix

🔹 Simple Check

برای کنترل سریع سرویس و Port

🔹 HTTP Agent

برای ارسال HTTP Request، دریافت Header یا Body و استخراج داده با JSONPath، XML XPath یا Regular Expression

🔹 Web Scenario

برای اجرای چند Step پیوسته، مدیریت Cookie، بررسی Status Code، محتوا و زمان پاسخ

🔹 External Synthetic Check

برای سناریوهای پیچیده مبتنی بر JavaScript، Browser، MFA یا Workflowهای پیشرفته

Web Scenario یک مرورگر کامل نیست و JavaScriptهای پیچیده را مانند Chrome اجرا نمی‌کند. برای SPA، CAPTCHA، MFA یا تعامل‌های Browser-based ممکن است به ابزار Synthetic خارجی نیاز باشد.

Web Scenario چگونه کار می‌کند؟

فرض کنید یک سامانه دارای این مراحل است:

1. بازکردن صفحه Login

2. دریافت Token

3. ارسال Username و Password

4. ورود به Dashboard

5. بررسی متن یا داده مورد انتظار

6. Logout

در Zabbix می‌توان هر مرحله را به‌صورت یک Step تعریف و موارد زیر را بررسی کرد:

• URL

• HTTP Method

• Post Data

• Header

• Variable

• Cookie

• Required String

• Expected Status Code

• Timeout

• Response Time

• Download Speed

Zabbix برای Stepهای Web Scenario به‌صورت خودکار Metricهایی مانند Response Time، Response Code و Download Speed ایجاد می‌کند.

📚 "مستندات رسمی Web Monitoring Items" (https://www.zabbix.com/documentation/8.0/en/manual/web_monitoring/items)

فقط HTTP 200 را بررسی نکنید

دریافت Status Code برابر 200 همیشه به معنای سلامت Application نیست.

گاهی Web Server صفحه خطا را با HTTP 200 برمی‌گرداند.

بنابراین باید علاوه بر Status Code، محتوای مشخصی بررسی شود:

• عنوان Dashboard

• عبارت موفقیت Login

• نام سامانه

• مقدار JSON مورد انتظار

• نبودن عبارت خطا

• وجود Element یا Token مشخص

برای API بهتر است علاوه بر Code، Schema یا مقدار کلیدی Response نیز اعتبارسنجی شود.

Metricهای مهم

☑️ DNS Resolution Time

☑️ TCP Connection Time

☑️ TLS Availability

☑️ Certificate Expiration

☑️ HTTP Status Code

☑️ Response Time

☑️ Download Speed

☑️ Scenario Failure

☑️ Step Failure

☑️ محتوای Response

☑️ Login Success

☑️ API Health

☑️ Availability Percentage

برای تشخیص دقیق‌تر، بهتر است DNS، Network، TLS و Application در Itemها یا Stepهای قابل تفکیک بررسی شوند.

Triggerهای پیشنهادی

🔴 سرویس سه بار متوالی پاسخ نداده است.

🟠 میانگین Response Time طی پنج دقیقه بالا رفته است.

🟡 Certificate کمتر از ۳۰ روز اعتبار دارد.

🔴 Login Scenario ناموفق است.

🟠 API محتوای مورد انتظار را برنمی‌گرداند.

🟡 Download Speed کمتر از Baseline شده است.

🔴 چند Site هم‌زمان عدم دسترسی را گزارش کرده‌اند.

یک Failure لحظه‌ای نباید همیشه Disaster ایجاد کند. تعداد تکرار، مدت اختلال، اهمیت سرویس و محل اجرای Check باید لحاظ شود.

Check را از کجا اجرا کنیم؟

محل اجرای Check بر نتیجه تأثیر مستقیم دارد.

🔹 از داخل Data Center

سلامت داخلی Application را نشان می‌دهد.

🔹 از شبکه کاربران

DNS، Firewall Policy و مسیر واقعی کاربران را نیز بررسی می‌کند.

🔹 از شعبه

کیفیت WAN و دسترسی شعب را مشخص می‌کند.

🔹 از اینترنت

سلامت سرویس Public، NAT، WAF، Public DNS و ISP را می‌سنجد.

ممکن است سامانه داخل Data Center سالم باشد ولی کاربران شعب به‌دلیل MPLS یا DNS نتوانند از آن استفاده کنند.

برای سرویس حیاتی، Check از چند Vantage Point ارزش زیادی دارد؛ Zabbix Proxy می‌تواند این نقش را در Siteهای مختلف انجام دهد.

امنیت Credentialهای تست

اگر Scenario نیازمند Login است:

🔐 حساب تست اختصاصی بسازید.

🔐 حداقل دسترسی ممکن را بدهید.

🔐 از حساب Administrator استفاده نکنید.

🔐 Credential را در Secret Macro نگهداری کنید.

🔐 Password Rotation را برنامه‌ریزی کنید.

🔐 رفتار حساب را Audit کنید.

🔐 داده واقعی یا حساس تولید نکنید.

🔐 Logout را در پایان Scenario انجام دهید.

🔐 Rate و Frequency را کنترل کنید.

حساب مانیتورینگ نباید بتواند عملیات مالی، حذف اطلاعات یا تغییر Configuration انجام دهد.

مراقب Side Effect باشید

برخی Transactionها باعث ایجاد رکورد، ارسال پیام یا تغییر وضعیت می‌شوند.

اگر چنین Scenarioای هر دقیقه اجرا شود، ممکن است:

• Database پر شود.

• Email یا SMS واقعی ارسال شود.

• گزارش‌ها آلوده شوند.

• داده تکراری تولید شود.

• سیستم امنیتی رفتار حساب را مشکوک تشخیص دهد.

Synthetic Transaction باید Idempotent، قابل پاک‌سازی و مخصوص مانیتورینگ طراحی شود.

Dashboard پیشنهادی

• وضعیت تمام سرویس‌های وب

• Availability

• Response Time

• Failure Step

• HTTP Code

• Certificate Expiration

• وضعیت DNS

• نتیجه Check از مرکز و شعب

• SLA ماهانه

• آخرین Incident

• Dependency با Database و Firewall

اگر Web Scenario شکست خورد، Dashboard باید مشخص کند مشکل در DNS، Login، API، Database یا مسیر شبکه رخ داده است.

🎯 جمع‌بندی

Web Monitoring پلی میان Infrastructure Monitoring و تجربه واقعی کاربر است.

سرور ممکن است Up باشد، اما سرویس Down باشد. مانیتورینگ حرفه‌ای زمانی کامل می‌شود که بتوانیم عملیات واقعی کاربر را به‌صورت امن، کنترل‌شده و قابل اندازه‌گیری آزمایش کنیم.

در قسمت بعد:

🔜 چه کسی مراقب خود سیستم مانیتورینگ است؟ بررسی سلامت Zabbix Server، Queue، Cache، Process، Proxy و Database